ابزار ساخت ماتریس ادبیات پژوهش؛ از انبوه مقاله به نقشه‌ی شکاف پژوهشی

مشکلی که این ابزار حل می‌کند

نگارش پیشینه پژوهش یکی از زمان‌برترین بخش‌های هر پایان‌نامه یا مقاله است. پژوهشگر معمولاً بین ۳۰ تا ۱۰۰ منبع را مطالعه می‌کند و باید از دل آن‌ها به سه سؤال پاسخ دهد: چه چیزی بررسی شده است؟ چه چیزی بررسی نشده است؟ و پژوهش من چه جای خالی را پر می‌کند؟

روش سنتی این است که یادداشت‌ها در دفتر، فایل Word یا چند اکسل پراکنده نگه داشته شوند. نتیجه این‌که بعد از مدتی دیگر نمی‌دانید کدام مقاله چه متغیری را بررسی کرده بود و برای نوشتن جمله‌ی «شکاف پژوهشی» ساعت‌ها وقت می‌گذارید.

این ابزار همان کار را انجام می‌دهد: شما را از داده‌های پراکنده به یک تصویر روشن می‌رساند، بدون فرمول‌نویسی و جدول‌سازی دستی.

زنجیره‌ی مقالات ← متغیرها ← داشبورد

شیت‌های این فایل به هم متصل هستند. وقتی یک مقاله جدید در شیت «بانک مقالات» وارد می‌کنید، به‌صورت خودکار در شیت «ماتریس متغیرها» هم ظاهر می‌شود و بلافاصله در شمارش‌ها و نمودارهای شیت «داشبورد» لحاظ می‌شود. یعنی هیچ عددی را دو بار وارد نمی‌کنید و نگرانی از ناهماهنگی بین شیت‌ها ندارید.

شیت بانک مقالات

جدول اصلی پژوهش شماست. هر مقاله، پایان‌نامه یا کتابی که مطالعه می‌کنید، در یک ردیف وارد می‌شود. جدول شامل ۱۷ ستون است: نویسنده، سال انتشار، عنوان، نوع منبع، نوع روش پژوهش، هدف، جامعه آماری، روش گردآوری داده، متغیرهای بررسی‌شده، یافته‌های کلیدی، محدودیت‌ها، شکاف پژوهشی، ارتباط با پژوهش شما، وضعیت مطالعه، لینک و یادداشت تکمیلی.

چهار ستون «نوع منبع»، «نوع روش پژوهش»، «ارتباط با پژوهش من» و «وضعیت مطالعه» دارای لیست کشویی هستند؛ کافی است روی سلول کلیک کنید و گزینه را از فلش بازشو انتخاب کنید. رنگ سلول هم به‌صورت خودکار بر اساس انتخاب شما تغییر می‌کند.

شیت ماتریس متغیرها

این شیت، هسته‌ی اصلی ابزار است. یک جدول تطبیقی که در سطرها مقالات شما و در ستون‌ها متغیرهای پژوهش قرار می‌گیرند. برای هر مقاله، اگر آن متغیر را بررسی کرده باشد، روی سلول کلیک می‌کنید و از لیست کشویی علامت ✓ را انتخاب می‌کنید.

مقالات به‌صورت خودکار از شیت اول کشیده می‌شوند و در پایین جدول، برای هر متغیر یک عدد نمایش داده می‌شود که نشان می‌دهد چند مقاله آن را بررسی کرده‌اند. هرچه این عدد کمتر باشد، آن متغیر کمتر مطالعه شده است.

شیت داشبورد

داشبورد به‌صورت خودکار از داده‌های دو شیت قبلی ساخته می‌شود. یک نگاه به این شیت کافی است تا پیشرفت مرور ادبیات و ساختار پژوهش‌های موجود را بفهمید.

اجزای داشبورد شامل KPIهای اصلی (تعداد کل مقالات، مطالعه‌شده، در حال مطالعه، درصد پیشرفت) و پنج نمودار خودکار است: نوع روش پژوهش، نوع منبع، ارتباط با پژوهش شما، وضعیت مطالعه و رتبه‌بندی متغیرها. هر تغییری در دو شیت قبلی بلافاصله در این شیت منعکس می‌شود.

چطور شروع کنید؟

• فایل را باز کنید و شیت «راهنمای استفاده» را بخوانید. در چند دقیقه یاد می‌گیرید هر بخش چطور کار می‌کند.
• نام متغیرهای پژوهش خودتان را در شیت «ماتریس متغیرها» جایگزین کنید. ۱۰ ستون از پیش آماده شده‌اند؛ کافی است نام‌ها را با متغیرهای واقعی پژوهش خودتان عوض کنید.
• مقاله‌ها را در شیت «بانک مقالات» وارد کنید. ردیف آبی و پنج ردیف نارنجی را با مقالات واقعی خودتان جایگزین کنید و ستون‌های مربوطه را از لیست کشویی پر کنید.
• در شیت «ماتریس متغیرها» تیک بزنید. برای هر مقاله، اگر آن متغیر را بررسی کرده، علامت ✓ را از لیست انتخاب کنید.
• به داشبورد بروید و نتیجه را ببینید. اعداد و نمودارها به‌صورت خودکار به‌روز شده‌اند.

این ابزار برای چه کسانی است؟

• دانشجویان ارشد و دکتری در حال نگارش فصل دوم پایان‌نامه یا رساله
• پژوهشگرانی که در حال نوشتن مقاله علمی و مرور ادبیات منظم هستند
• اساتید و راهنمایانی که می‌خواهند ساختار حرفه‌ای به دانشجویان ارائه دهند
• نویسندگان مقالات مروری و مرور نظام‌مند که با حجم زیادی از منابع سروکار دارند

سوالات متداول