Preprint چیست؟ آیا انتشار پیش‌چاپ مقاله ضروری است؟

Preprint چیست؟

Preprint نسخه‌ای از یک مقاله علمی است که نویسندگان آن را پیش از انتشار رسمی در یک ژورنال، روی یک سرور عمومی منتشر می‌کنند.

این نسخه معمولاً شامل بخش‌های اصلی پژوهش مانند چکیده، روش تحقیق، نتایج، بحث و منابع است و ممکن است در ادامه با توجه به بازخوردها یا فرایند داوری تغییر کند.

به همین دلیل، در هنگام استفاده از یک Preprint به عنوان منبع علمی باید وضعیت آن برای خواننده روشن باشد.

برای درک بهتر جایگاه Preprint در فرایند انتشار علمی، به تصویر زیر توجه کنید. این تصویر چرخه عمر یک مقاله را از مرحله Preprint تا انتشار نهایی در ژورنال نشان می‌دهد:

چرا پژوهشگران Preprint منتشر می‌کنند؟

فرض کنید مقاله‌ای درباره یک روش جدید یادگیری ماشین آماده شده است. ارسال مقاله به ژورنال انجام می‌شود، اما فرایند بررسی و داوری ممکن است چند ماه طول بکشد. پژوهشگر در این فاصله دو انتخاب دارد:

مسیر اول: منتظر بماند تا مقاله در ژورنال منتشر شود.

مسیر دوم: نسخه Preprint را منتشر کند تا پژوهش زودتر در دسترس جامعه علمی قرار گیرد.

همین موضوع یکی از مهم‌ترین دلایل استفاده از Preprint است.

انتشار سریع‌تر پژوهش

فرایند Peer Review و انتشار مقاله معمولاً زمان‌بر است. Preprint فاصله میان آماده‌شدن مقاله و در دسترس قرار گرفتن آن برای سایر پژوهشگران را کوتاه می‌کند. این موضوع در حوزه‌هایی که سرعت انتشار یافته‌ها اهمیت بیشتری دارد، می‌تواند اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.

دریافت بازخورد

گاهی انتشار مقاله باعث می‌شود پژوهشگران دیگری به آن دسترسی پیدا کنند و درباره روش، تحلیل، داده‌ها یا تفسیر نتایج نظر دهند. این بازخوردها می‌توانند پیش از انتشار نسخه نهایی برای بهبود مقاله مفید باشند.

البته چنین بازخوردی با داوری رسمی ژورنال یکسان نیست؛ هدف Preprint ایجاد یک مسیر سریع‌تر برای اشتراک‌گذاری پژوهش است، نه جایگزین کردن آن با Peer Review.

ثبت عمومی و زودهنگام پژوهش

Preprint یک نسخه عمومی و تاریخ‌دار از پژوهش ایجاد می‌کند. در نتیجه، مشخص است که یک نسخه مشخص از پژوهش چه زمانی در دسترس عموم قرار گرفته است. این ویژگی برای پژوهشگرانی که می‌خواهند یافته‌های خود را زودتر معرفی کنند، می‌تواند اهمیت داشته باشد.

افزایش دسترسی به مقاله

ممکن است مقاله‌ای ماه‌ها در فرایند داوری باشد و هنوز نسخه ژورنالی آن منتشر نشده باشد. انتشار Preprint باعث می‌شود سایر پژوهشگران بتوانند در همین فاصله به نسخه پژوهش دسترسی داشته باشند. بنابراین Preprint می‌تواند بخشی از مسیر سریع‌تر کردن ارتباط علمی باشد.

آیا انتشار Preprint ضروری است؟

خیر.

انتشار Preprint یکی از گزینه‌های موجود برای پژوهشگران است و مرحله اجباری چاپ مقاله محسوب نمی‌شود. اگر پژوهشگر بخواهد مقاله را مستقیماً برای ژورنال ارسال کند، می‌تواند چنین مسیری را طی کند:

در صورت استفاده از Preprint، یک مرحله دیگر به این فرایند اضافه می‌شود:

بنابراین سؤال اصلی این نیست که «آیا باید Preprint منتشر کرد؟»؛ سؤال بهتر این است که:

اگر می‌خواهید با وضعیت‌های مختلف یک مقاله در طول فرایند انتشار و داوری بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

آیا Preprint مانع ارسال مقاله به ژورنال می‌شود؟

در بسیاری از ژورنال‌ها، انتشار Preprint به‌تنهایی مانع ارسال مقاله نیست؛ اما نمی‌توان این موضوع را به تمام مجلات تعمیم داد.

برای نمونه، Elsevier در سیاست عمومی خود اعلام کرده که انتشار مقاله به صورت Electronic Preprint را عموماً Prior Publication محسوب نمی‌کند. با این حال، همان سیاست تصریح می‌کند که برخی عناوین مانند Cell Press و The Lancet می‌توانند سیاست متفاوتی داشته باشند.

Springer Nature نیز در سیاست‌های خود انتشار Preprint را به طور کلی با ارسال مقاله به ژورنال‌های این ناشر سازگار می‌داند، اما نویسندگان را ملزم می‌کند سیاست ژورنال موردنظر را بررسی کنند.

در نتیجه، جمله‌ای مثل:

جمله درست‌تر این است:

این تفاوت کوچک می‌تواند در زمان انتخاب ژورنال بسیار مهم باشد.

سیاست چند ناشر درباره Preprint چه می‌گوید؟

برای اینکه موضوع ملموس‌تر شود، بهتر است به جای یک توصیه کلی، چند نمونه واقعی را ببینیم.

Elsevier

Elsevier در سیاست عمومی خود اعلام می‌کند که Electronic Preprint در حالت کلی Prior Publication محسوب نمی‌شود. با این حال، برخی عناوین این ناشر مانند Cell Press و The Lancet ممکن است سیاست متفاوتی داشته باشند. بنابراین بررسی صفحه اختصاصی ژورنال همچنان ضروری است. (مشاهده سیاست رسمی Elsevier)

ICMJE

در حوزه پزشکی و سلامت، توصیه‌های International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) اهمیت زیادی دارد.

ICMJE می‌گوید مجلات باید سیاست خود درباره انتشار و استناد به Preprint را به‌وضوح اعلام کنند و نویسندگان نیز باید پیش از انتشار مقاله در سرور Preprint، سیاست ژورنال هدف را بررسی کنند. همچنین اگر مقاله‌ای که برای ژورنال ارسال می‌شود قبلاً به صورت Preprint منتشر شده باشد، نویسندگان باید این موضوع را به ژورنال اطلاع دهند.

ICMJE همچنین توصیه می‌کند سرورهای Preprint به‌وضوح مشخص کنند که این آثار Peer Review نشده‌اند و سازوکاری برای اتصال نسخه Preprint به مقاله منتشرشده داشته باشند. (مشاهده توصیه‌های ICMJE)

Springer Nature

Springer Nature نیز برای Preprint سیاست مشخصی دارد و در راهنمای خود توضیح می‌دهد که نویسندگان باید سیاست ژورنال موردنظر را پیش از انتشار Preprint بررسی کنند. (مشاهده سیاست Springer Nature)

قبل از انتشار Preprint چه چیزی را بررسی کنیم؟

بهترین زمان برای بررسی این موضوع قبل از انتشار Preprint است، نه بعد از آن. در صفحه راهنمای نویسندگان ژورنال به دنبال عباراتی مانند این موارد باشید:

• ☐ Preprint Policy
• ☐ Prior Publication
• ☐ Author Guidelines
• ☐ Submission Guidelines
• ☐ Posting of Preprints
• ☐ Preprint Servers

اگر سیاست ژورنال صریح نبود، می‌توان از دفتر مجله درباره وضعیت Preprint سؤال کرد. ICMJE نیز دقیقاً بر همین رویکرد تأکید دارد و توصیه می‌کند نویسندگان پیش از انتشار Preprint، سیاست مجلاتی را که قصد ارسال مقاله به آنها را دارند بررسی کنند.

تفاوت Preprint با مقاله منتشرشده چیست؟

تفاوت اصلی را می‌توان خیلی ساده این‌طور دید:

این سه اصطلاح را نباید به جای یکدیگر استفاده کرد. برای مثال، اگر پژوهشی در arXiv قرار گرفته باشد، نمی‌توان صرفاً بر اساس آن گفت «این مقاله در ژورنال X چاپ شده است». همچنین اگر مقاله بعداً در یک ژورنال منتشر شد، بهتر است در صورت امکان، نسخه منتشرشده به عنوان مرجع اصلی استفاده شود.

برای آشنایی با مفهوم Impact Factor و نحوه ارزیابی اعتبار ژورنال‌ها، مطالعه مقاله زیر توصیه می‌شود:

آیا می‌توان به Preprint استناد کرد؟

بله، اما باید وضعیت آن به‌عنوان Preprint برای خواننده روشن باشد.

اگر مقاله‌ای در یک ژورنال منتشر نشده و فقط نسخه Preprint آن در دسترس است، می‌توان در شرایط مناسب به آن استناد کرد؛ اما باید در Reference مشخص شود که منبع موردنظر یک Preprint است.

ICMJE توصیه می‌کند اگر مقاله بعداً در یک ژورنال Peer-reviewed منتشر شد، در صورت مناسب بودن، نسخه منتشرشده به جای Preprint مورد استناد قرار گیرد. همچنین در صورت استناد به Preprint، باید مشخص شود که منبع موردنظر Preprint است و در صورت وجود DOI، اطلاعات آن نیز درج شود.

برای جست‌وجوی منابع علمی و یافتن پیش‌چاپ‌های مرتبط با حوزه پژوهش خود، می‌توانید از پایگاه‌های استنادی معتبر استفاده کنید:

بعد از انتشار مقاله چه اتفاقی برای Preprint می‌افتد؟

انتشار مقاله در ژورنال به این معنی نیست که باید Preprint را حذف کرد. در بسیاری از موارد، بهتر است صفحه Preprint باقی بماند اما به نسخه منتشرشده مقاله لینک داده شود.

ICMJE نیز توصیه می‌کند نویسندگان مسئولیت به‌روزرسانی Preprint و هدایت خواننده به نسخه‌های بعدی، از جمله مقاله نهایی منتشرشده، را بر عهده داشته باشند. در عین حال، نسخه نهایی منتشرشده یا نسخه‌های اصلاح‌شده حاصل از داوری نباید بدون توجه به سیاست‌های مربوطه به جای Preprint در سرور قرار داده شوند.

به همین دلیل بهتر است صفحه Preprint در نهایت چیزی شبیه این وضعیت داشته باشد:

این کار به خواننده کمک می‌کند مسیر مقاله را از نسخه اولیه تا نسخه نهایی دنبال کند.

معایب و ریسک‌های Preprint چیست؟

Preprint مزایای مشخصی دارد، اما همیشه انتخاب بدون ریسک نیست.

یک نکته مهم درباره سرقت ایده

یکی از دلایلی که بعضی پژوهشگران درباره Preprint تردید دارند، نگرانی از استفاده دیگران از ایده پژوهش است.

Preprint یک نسخه عمومی و تاریخ‌دار از پژوهش ایجاد می‌کند و در نتیجه مشخص می‌شود که یک نسخه مشخص از پژوهش چه زمانی در دسترس قرار گرفته است. با این حال، این موضوع نباید به عنوان یک تضمین مطلق برای جلوگیری از سوءاستفاده یا اختلافات مربوط به اولویت علمی تلقی شود.

چگونه مقاله را Preprint کنیم؟

یکی از سؤال‌هایی که بسیاری از پژوهشگران می‌پرسند این است که «اگر بخواهم مقاله‌ام Preprint شود، دقیقاً باید چه کار کنم؟ مستقیم باید به سایت arXiv یا SSRN بروم؟»

پاسخ این است که دو مسیر اصلی برای Preprint کردن یک مقاله وجود دارد:

مسیر اول: ارسال مستقیم به سرور Preprint

در این روش، پژوهشگر مستقیماً به سایت یکی از سرورهای Preprint مانند arXiv، bioRxiv، medRxiv یا SSRN مراجعه می‌کند، در سایت ثبت‌نام می‌کند، مقاله را آپلود می‌کند و پس از طی فرایند بررسی اولیه (که معمولاً کوتاه است)، مقاله به‌عنوان Preprint منتشر می‌شود.

این مسیر کاملاً مستقل از ژورنال است؛ یعنی شما ابتدا Preprint را منتشر می‌کنید و بعداً مقاله را به ژورنال ارسال می‌کنید. اما در این حالت باید مطمئن شوید که سیاست ژورنال هدف، انتشار Preprint را مجاز می‌داند.

مسیر دوم: انتخاب گزینه Preprint هنگام ارسال به ژورنال

بسیاری از ناشران بزرگ مانند Elsevier و Springer Nature این امکان را فراهم کرده‌اند که هنگام ارسال مقاله به ژورنال، گزینه‌ای برای انتشار خودکار Preprint انتخاب کنید. در این حالت، مقاله هم به ژورنال ارسال می‌شود و هم به‌صورت خودکار به‌عنوان Preprint در سرور مربوطه منتشر می‌شود.

در سامانه Elsevier (Editorial Manager)

در سامانه Editorial Manager، هنگام ارسال مقاله به بسیاری از ژورنال‌های Elsevier، گزینه‌ای با عنوان Free Preprint Service وجود دارد. اگر این گزینه را انتخاب کنید، مقاله شما پس از گذراندن بررسی اولیه ژورنال، به‌صورت Preprint در SSRN منتشر می‌شود و DOI اختصاصی دریافت می‌کند.

نکته مهم این است که انتخاب یا عدم انتخاب این گزینه، هیچ تأثیری بر فرایند داوری یا تصمیم نهایی ژورنال ندارد. این سرویس فقط برای انتشار زودهنگام نسخه Preprint است.

در سامانه Springer Nature (In Review)

Springer Nature نیز سرویس In Review را با همکاری Research Square ارائه می‌کند. اگر هنگام ارسال مقاله به ژورنال‌های منتخب این ناشر، گزینه In Review را انتخاب کنید، مقاله شما به‌عنوان Preprint در Research Square منتشر می‌شود.

سرویس In Review به‌صورت خودکار یک DOI اختصاصی به Preprint اختصاص می‌دهد، آن را در Google Scholar ایندکس می‌کند و امکان مشاهده وضعیت داوری مقاله را نیز برای خوانندگان فراهم می‌کند.

ژورنال‌های Nature

ژورنال‌های متعلق به Nature نیز از سرویس In Review پشتیبانی می‌کنند. اگر این گزینه را هنگام ارسال انتخاب کنید، مقاله شما به‌عنوان Preprint در Research Square منتشر می‌شود و در Google Scholar قابل جست‌وجو خواهد بود.

کدام مسیر را انتخاب کنیم؟

اگر مقاله را برای ژورنالی ارسال می‌کنید که سرویس Preprint داخلی دارد (مانند Elsevier یا Springer Nature)، مسیر دوم ساده‌تر است؛ زیرا فقط یک‌بار ارسال انجام می‌دهید و هم مقاله به ژورنال می‌رود و هم Preprint منتشر می‌شود.

اگر ژورنال هدف شما این سرویس را ندارد، یا می‌خواهید Preprint را مستقل از ژورنال منتشر کنید (مثلاً برای ثبت سریع اولویت زمانی)، می‌توانید مستقیماً به یکی از سرورهای معتبر مانند arXiv، bioRxiv یا SSRN مراجعه کنید.

انتخاب سرور و تصمیم‌گیری نهایی

انتخاب سرور Preprint باید با توجه به حوزه پژوهش، سیاست ژورنال هدف و هدف پژوهشگر انجام شود. برخی از سرورهای شناخته‌شده عبارت‌اند از:

• arXiv: به‌ویژه در علوم کامپیوتر، فیزیک، ریاضیات و حوزه‌های مرتبط
• bioRxiv: برای علوم زیستی
• medRxiv: برای پژوهش‌های پزشکی و سلامت
• SSRN: برای علوم اجتماعی، اقتصاد، حقوق و برخی حوزه‌های میان‌رشته‌ای
• Research Square: برای طیفی از پژوهش‌ها، به‌ویژه در حوزه‌های مرتبط با علوم زیستی و پزشکی

با این حال، معروف بودن یک سرور به‌تنهایی دلیل کافی برای انتخاب آن نیست. سیاست‌های سرور، نحوه مدیریت نسخه‌ها، مجوز انتشار، امکان به‌روزرسانی و ارتباط نسخه Preprint با مقاله نهایی نیز باید بررسی شود.

از طرف دیگر، Preprint در همه رشته‌ها به یک اندازه رایج نیست. در حوزه‌هایی مانند فیزیک، ریاضیات و علوم کامپیوتر سابقه استفاده از آن طولانی‌تر است، در حالی که در برخی حوزه‌های دیگر ممکن است استفاده از Preprint کمتر رایج یا با ملاحظات بیشتری همراه باشد.

برای تصمیم‌گیری نهایی، می‌توان این مسیر را دنبال کرد:

• ژورنال هدف را مشخص کنید. قبل از هر چیز ببینید مقاله قرار است برای چه مجله‌ای ارسال شود.
• سیاست Preprint همان ژورنال را بخوانید. به عبارت‌هایی مانند Preprint، Prior Publication و Author Guidelines توجه کنید.
• توافق نویسندگان را بگیرید. Preprint بخشی از خروجی عمومی پژوهش است؛ بنابراین بهتر است همه نویسندگان درباره انتشار آن توافق داشته باشند.
• سرور مناسب را انتخاب کنید. سروری را انتخاب کنید که با حوزه پژوهش و نیازهای مقاله سازگار باشد.
• نسخه مقاله را با دقت بررسی کنید. اطلاعات نویسندگان، وابستگی سازمانی، منابع، شکل‌ها، جداول و داده‌های حساس باید قبل از انتشار بررسی شوند.
• هنگام ارسال به ژورنال، وجود Preprint را اعلام کنید. اگر ژورنال چنین اطلاعاتی را درخواست می‌کند، لینک و DOI مربوط به Preprint را در اختیار آن قرار دهید.
• پس از انتشار مقاله، صفحه Preprint را به نسخه نهایی متصل کنید. به این ترتیب خواننده می‌تواند از نسخه اولیه به مقاله منتشرشده برسد.

Preprint برای چه پژوهشگری می‌تواند مناسب باشد؟

Preprint می‌تواند گزینه قابل‌بررسی‌ای باشد اگر:

• سرعت انتشار یافته‌ها برای شما اهمیت دارد.
• می‌خواهید پیش از انتشار نهایی بازخورد دریافت کنید.
• جامعه علمی حوزه موردنظر استفاده گسترده‌ای از Preprint دارد.
• ژورنال هدف انتشار Preprint را مجاز می‌داند.
• نسخه مقاله از نظر نویسندگان برای انتشار عمومی آماده است.

در مقابل، اگر سیاست ژورنال نامشخص است، مقاله شامل اطلاعات حساس است یا انتشار عمومی نسخه اولیه می‌تواند پیامدهایی برای پژوهش داشته باشد، بهتر است ابتدا جوانب موضوع بررسی شود.

سوالات متداول درباره Preprint

جمع‌بندی

Preprint در ساده‌ترین تعریف، نسخه‌ای از یک مقاله علمی است که پیش از انتشار رسمی ژورنالی در دسترس جامعه علمی قرار می‌گیرد. هدف آن می‌تواند انتشار سریع‌تر یافته‌ها، افزایش دسترسی به پژوهش، دریافت بازخورد و ایجاد یک رکورد عمومی از نسخه پژوهش باشد.

اما Preprint یک مرحله اجباری برای چاپ مقاله نیست و قرار دادن مقاله روی یک سرور Preprint نیز به معنی پذیرش یا انتشار آن در یک ژورنال نیست.

پس اگر قرار است Preprint منتشر شود، بهتر است تصمیم بر اساس سه عامل گرفته شود:

و در نهایت یک تفاوت مهم همیشه باید حفظ شود: