Impact Factor چیست؟ راهنمای کامل JIF، Web of Science، ISI و اعتبار مجلات

Impact Factor چیست؟

Impact Factor یا «ضریب تأثیر»، شاخصی برای اندازه‌گیری عملکرد استنادی یک مجله علمی است.

نام رسمی این شاخص در Journal Citation Reports یا JCR، عبارت Journal Impact Factor (JIF) است و توسط Clarivate ارائه می‌شود.

مهم‌ترین نکته درباره Impact Factor این است که:

Impact Factor متعلق به مجله است، نه مقاله.

یعنی JIF یک Journal-Level Metric محسوب می‌شود.

بنابراین نمی‌توان گفت:

• این مقاله Impact Factor برابر 5 دارد.
• این پژوهشگر Impact Factor برابر 5 دارد.
• این دانشگاه Impact Factor برابر 5 دارد.

عبارت درست این است که:

این مجله JIF برابر 5 دارد.

اگر مقاله‌ای در یک مجله با JIF برابر 5 منتشر شود، این عدد به خود مقاله تعلق نمی‌گیرد و به این معنی نیست که مقاله حتماً 5 بار استناد خواهد گرفت.

JIF عملکرد استنادی کل مجله را در یک چارچوب و بازه زمانی مشخص نشان می‌دهد و نباید به کیفیت تک‌تک مقالات مجله تعمیم داده شود.

Impact Factor چگونه محاسبه می‌شود؟

فرمول ساده JIF به شکل زیر است:

JIF = تعداد استنادهای دریافت‌شده در یک سال به اقلام منتشرشده در دو سال قبل ÷ تعداد اقلام قابل استناد منتشرشده در همان دو سال

برای مثال فرض کنید یک مجله در سال‌های 2024 و 2025، مجموعاً 100 مقاله و Review قابل استناد منتشر کرده باشد.

اگر این آثار در سال 2026 مجموعاً 250 استناد دریافت کنند:

JIF = 250 ÷ 100 = 2.5

بنابراین JIF این مجله برابر 2.5 خواهد بود.

البته این فرمول، توضیح ساده‌ای از منطق محاسبه JIF است و محاسبه رسمی توسط JCR و بر اساس تعاریف و داده‌های استنادی Clarivate انجام می‌شود.

Citable Items چیست؟

یکی از نکات مهم در محاسبه JIF، توجه به Citable Items یا «اقلام قابل استناد» است.

مخرج فرمول JIF شامل تمام مطالبی که یک مجله منتشر می‌کند نیست. مقالات پژوهشی و Reviewها از مهم‌ترین اقلامی هستند که در محاسبه در نظر گرفته می‌شوند، در حالی که برخی انواع مطالب مانند Editorialها، Newsها و محتوای مشابه لزوماً مانند مقاله پژوهشی در مخرج JIF محاسبه نمی‌شوند.

به همین دلیل نمی‌توان فقط با نگاه کردن به تعداد کل مطالب منتشرشده توسط یک مجله، JIF آن را دقیقاً محاسبه کرد.

JCR چیست؟

Journal Citation Reports (JCR) محصول Clarivate برای ارائه اطلاعات و شاخص‌های استنادی مجلات علمی است.

در JCR شاخص‌هایی مانند:

• Journal Impact Factor (JIF)
• 5-Year Journal Impact Factor
• Journal Citation Indicator (JCI)
• رتبه و جایگاه مجله در دسته‌های موضوعی
• اطلاعات استنادی مجله

ارائه می‌شود.

بنابراین اگر هدف شما بررسی Impact Factor رسمی یک مجله باشد، باید به دنبال JIF در JCR باشید، نه صرفاً عددی که در وب‌سایت مجله نوشته شده است.

Web of Science چیست و چه ارتباطی با Impact Factor دارد؟

Web of Science یک پلتفرم اطلاعات علمی و استنادی است که مجموعه‌های مختلفی از نمایه‌های علمی را در خود دارد.

یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های آن:

Web of Science Core Collection

است.

Core Collection نیز شامل Indexهای مختلفی است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• SCIE — Science Citation Index Expanded
• SSCI — Social Sciences Citation Index
• AHCI — Arts & Humanities Citation Index
• ESCI — Emerging Sources Citation Index

بنابراین وقتی گفته می‌شود:

«این مجله در Web of Science نمایه شده است»

این جمله به‌تنهایی اطلاعات کاملی نمی‌دهد.

باید پرسید:

این مجله در کدام Index از Web of Science قرار دارد؟

این نکته به‌خصوص برای درک تفاوت مجلات ESCI با مجلات دارای JIF اهمیت دارد.

آیا هر مجله Web of Science، Impact Factor دارد؟

خیر.

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم هر مجله‌ای که در Web of Science قرار دارد، حتماً Impact Factor دارد.

برای مثال، ESCI یکی از Indexهای Web of Science Core Collection است. بنابراین مجله‌ای که در ESCI نمایه شده، واقعاً در Web of Science حضور دارد؛ اما صرف حضور در ESCI به معنی داشتن JIF نیست.

در مقابل، مجلات موجود در مجموعه‌هایی مانند SCIE و SSCI در شرایط مربوطه می‌توانند در JCR دارای JIF باشند.

بنابراین این عبارت صحیح نیست:

«هر مجله Web of Science، Impact Factor دارد.»

عبارت دقیق‌تر این است:

Web of Science بودن و JIF داشتن دو مفهوم یکسان نیستند و باید وضعیت مجله و JCR آن به‌طور جداگانه بررسی شود.

Master Journal List چیست؟

برای بررسی وضعیت یک مجله در Web of Science، یکی از ابزارهای رسمی و کاربردی Master Journal List کلاریویت است.

Master Journal List – Clarivate

در این سامانه می‌توانید نام مجله یا ISSN آن را جست‌وجو کنید.

پیشنهاد می‌شود هنگام بررسی یک مجله، در صورت امکان از ISSN استفاده کنید؛ زیرا ممکن است چند مجله نام‌های مشابه داشته باشند.

پس از جست‌وجو، نام مجله در نتایج نمایش داده می‌شود. با کلیک روی View Profile Page وارد صفحه اختصاصی آن می‌شوید.

در این صفحه اطلاعات مختلفی درباره مجله نمایش داده می‌شود.

در صفحه یک مجله در Master Journal List چه اطلاعاتی وجود دارد؟

پس از جست‌وجوی نام مجله، در صفحه نتایج می‌توانید مجله موردنظر خود را پیدا کنید. برای ورود به صفحه اختصاصی مجله، روی View Profile Page کلیک کنید.

پس از ورود به صفحه مجله، بخشی با عنوان General Information مشاهده می‌کنید.

در این قسمت ممکن است اطلاعاتی مانند موارد زیر نمایش داده شود:

Journal Website

وب‌سایت رسمی مجله.

Publisher Website

وب‌سایت ناشر مجله.

1st Year Published

سال اولین انتشار مجله را نشان می‌دهد. برای مثال اگر عدد 1993 نمایش داده شود، یعنی انتشار مجله از سال 1993 آغاز شده است.

Frequency

تعداد دفعات انتشار مجله در یک بازه زمانی مشخص. برای مثال Fortnightly یعنی مجله تقریباً هر دو هفته یک‌بار منتشر می‌شود.

Issues Per Year

تعداد شماره‌هایی که مجله در یک سال منتشر می‌کند.

Country / Region

کشور یا منطقه مرتبط با مجله.

Primary Language

زبان اصلی انتشار مجله.

این اطلاعات به شما کمک می‌کنند قبل از بررسی شاخص‌های استنادی، یک تصویر کلی از مجله داشته باشید.

بخش Journal Citation Report در Master Journal List چیست؟

در صفحه برخی مجلات، بخشی با عنوان:

Journal Citation Report™ (JCR)

نمایش داده می‌شود.

این قسمت می‌تواند اطلاعات و شاخص‌هایی مرتبط با JCR را نشان دهد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

برای مثال ممکن است در صفحه مجله شاخصی با عنوان:

Journal Citation Indicator (JCI)

نمایش داده شود.

JCI با JIF تفاوت دارد.

JCI چیست؟

Journal Citation Indicator (JCI) یکی از شاخص‌های ارائه‌شده در اکوسیستم JCR است.

JCI میزان Category Normalized Citation Impact (CNCI) را برای اقلام قابل استناد مجله، مانند مقالات و Reviewها، در یک دوره سه‌ساله اخیر در قالب یک شاخص نرمال‌شده نشان می‌دهد.

به زبان ساده، JCI تلاش می‌کند عملکرد استنادی مجله را با در نظر گرفتن تفاوت‌های موجود میان حوزه‌های علمی، به شکلی قابل‌مقایسه‌تر نشان دهد.

برای مثال، ممکن است در صفحه یک مجله در Master Journal List مشاهده کنید:

Journal Citation Indicator (JCI)
2025: 1.56
2024: 1.54

و زیر آن دسته‌های موضوعی مانند:

• Green & Sustainable Science & Technology
• Engineering, Environmental
• Environmental Sciences

نمایش داده شوند.

در این حالت، 1.56 و 1.54 عدد Impact Factor نیستند؛ این اعداد JCI هستند.

این تفاوت بسیار مهم است.

JCI با JIF چه تفاوتی دارد؟

هر دو شاخص در ارتباط با ارزیابی استنادی مجلات هستند، اما یکسان نیستند.

JIF بر اساس یک پنجره دو ساله و فرمول مشخص Journal Impact Factor محاسبه می‌شود.

اما JCI یک شاخص نرمال‌شده است که تأثیر تفاوت‌های استنادی میان حوزه‌های علمی را نیز در نظر می‌گیرد و بر مبنای اقلام قابل استناد یک دوره سه‌ساله محاسبه می‌شود.

بنابراین اگر در Master Journal List عددی مانند:

JCI = 1.56

دیدید، نباید آن را به شکل:

Impact Factor = 1.56

در مقاله یا معرفی مجله بنویسید.

این دو شاخص نام و روش محاسبه متفاوتی دارند.

آیا هر مجله Scopus، Impact Factor دارد؟

خیر.

Scopus متعلق به Elsevier است و شاخص‌های استنادی خاص خود را دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها CiteScore است.

در مقابل، JIF شاخص رسمی Clarivate / Journal Citation Reports است.

بنابراین:

Scopus بودن ≠ JIF داشتن

و:

CiteScore ≠ JIF

یک مجله می‌تواند در Scopus نمایه شده باشد و CiteScore داشته باشد، اما JIF نداشته باشد.

همچنین ممکن است یک مجله هم در Scopus و هم در Web of Science نمایه شده باشد و در عین حال JIF نیز داشته باشد.

پس Scopus و Web of Science رقیب‌هایی نیستند که یکی بودن دیگری را منتفی کند؛ یک مجله می‌تواند در هر دو پایگاه حضور داشته باشد.

CiteScore چه تفاوتی با JIF دارد؟

CiteScore توسط Elsevier و بر اساس داده‌های Scopus محاسبه می‌شود.

یکی از تفاوت‌های اصلی آن با JIF، پنجره زمانی و تعریف اسناد مورد استفاده در محاسبه است.

CiteScore از یک پنجره چهار ساله استفاده می‌کند، در حالی که JIF عمدتاً بر پایه یک پنجره دو ساله محاسبه می‌شود.

همچنین در CiteScore طیف گسترده‌تری از انواع اسناد Scopus در محاسبه در نظر گرفته می‌شود، در حالی که JIF از تعریف مشخص خود برای اقلام قابل استناد استفاده می‌کند.

به همین دلیل ممکن است عدد CiteScore و JIF یک مجله کاملاً متفاوت باشند.

برای مثال نمی‌توان گفت:

«چون CiteScore مجله 8 است، پس Impact Factor آن هم باید 8 باشد.»

یا حتی این قانون کلی را مطرح کرد که:

«CiteScore همیشه از JIF بزرگ‌تر است.»

مقدار هر شاخص به مجله، رشته، سال و داده‌های استنادی مربوط بستگی دارد.

آیا ISI بودن یعنی Impact Factor داشتن؟

اصطلاح ISI هنوز در ایران و میان پژوهشگران بسیار استفاده می‌شود.

از نظر تاریخی، Institute for Scientific Information (ISI) مؤسسه‌ای بود که پایگاه‌های استنادی مهمی را توسعه داد و فعالیت‌های آن بعدها به ساختارهای دیگری از جمله Clarivate منتقل شد.

امروزه وقتی گفته می‌شود:

«این مجله ISI است»

معمولاً منظور حضور آن در مجموعه‌های مرتبط با Web of Science است.

اما «ISI بودن» به‌تنهایی پاسخ دقیقی برای سؤال Impact Factor نیست.

ممکن است یک مجله در Web of Science و حتی Core Collection حضور داشته باشد، اما JIF نداشته باشد.

بنابراین برای بررسی دقیق بهتر است به جای سؤال:

«این مجله ISI هست؟»

بپرسیم:

«این مجله در کدام Index از Web of Science نمایه شده و آیا در JCR دارای JIF است؟»

مراقب Impact Factorهای جعلی باشید

یکی از مهم‌ترین مواردی که هنگام انتخاب مجله باید به آن توجه کنید، Impact Factorهای جعلی یا غیررسمی است.

ممکن است در سایت یک مجله عددی مانند:

Impact Factor: 8.7

یا:

Journal Impact Factor: 12.4

نمایش داده شود.

اما صرف اینکه یک عدد در سایت مجله نوشته شده، به معنی آن نیست که این عدد JIF رسمی Clarivate است.

همچنین برخی مجلات یا وب‌سایت‌های نامعتبر از عباراتی مانند:

• Global Impact Factor
• Universal Impact Factor

یا نام‌های مشابه استفاده می‌کنند.

حتی ممکن است از عبارت ISI نیز به شکل گمراه‌کننده استفاده شود؛ برای مثال نام‌هایی مانند International Scientific Indexing می‌توانند با ISI تاریخی و ساختار Web of Science اشتباه گرفته شوند.

بنابراین نباید صرفاً به عبارت «ISI» یا «Impact Factor» در سایت مجله اعتماد کرد.

Impact Factor هر سال تغییر می‌کند؟

بله.

JIF یک شاخص سالانه است و با انتشار نسخه جدید Journal Citation Reports به‌روزرسانی می‌شود.

بنابراین هنگام بررسی یک مجله باید همیشه به سال JIF توجه کنید.

برای مثال اگر جایی نوشته شده باشد:

Impact Factor = 6

این اطلاعات بدون ذکر سال ناقص است.

ممکن است JIF مجله در یک سال 6 باشد و در سال بعد افزایش یا کاهش پیدا کند.

همچنین زمان انتشار JCR سال جدید اهمیت دارد. انتشار سالانه JCR معمولاً در ماه ژوئن انجام می‌شود؛ بنابراین اگر پیش از انتشار نسخه جدید JCR به سایت یک مجله مراجعه کنید، ممکن است آخرین JIF منتشرشده مربوط به سال قبل باشد.

5-Year Impact Factor چیست؟

در JCR شاخص دیگری با عنوان:

5-Year Journal Impact Factor

نیز وجود دارد.

همان‌طور که از نام آن مشخص است، این شاخص به جای تمرکز بر یک پنجره دو ساله، عملکرد استنادی اقلام منتشرشده در یک بازه پنج‌ساله را بررسی می‌کند.

5-Year JIF می‌تواند برای برخی رشته‌هایی که مقالات با سرعت کمتری استناد دریافت می‌کنند، اطلاعات مفیدی ارائه دهد.

اما همچنان باید توجه داشت که:

آیا Impact Factor بالا یعنی مجله معتبر است؟

JIF بالا می‌تواند نشان‌دهنده عملکرد استنادی بالاتر مجله باشد، اما به‌تنهایی برای قضاوت درباره اعتبار یا کیفیت یک مجله کافی نیست.

همچنین مقایسه JIF مجلات رشته‌های کاملاً متفاوت می‌تواند گمراه‌کننده باشد، زیرا الگوی استناد در رشته‌های علمی مختلف یکسان نیست.

بنابراین هنگام انتخاب مجله بهتر است علاوه بر JIF، مواردی مانند:

• وضعیت نمایه‌شدن در Web of Science
• Index مربوط به مجله
• وضعیت فعلی مجله
• حوزه تخصصی
• سابقه انتشار
• ناشر
• شاخص‌های استنادی
• و سایر اطلاعات موجود درباره مجله

را نیز بررسی کنید.

خلاصه تفاوت اصطلاحات مهم

برای اینکه این مفاهیم با یکدیگر اشتباه نشوند، می‌توان آن‌ها را این‌طور خلاصه کرد:

اصطلاح	مربوط به چیست؟
Web of Science	پلتفرم اطلاعات علمی و استنادی
Web of Science Core Collection	مجموعه اصلی نمایه‌های Web of Science
SCIE	یکی از Indexهای Core Collection
SSCI	یکی از Indexهای Core Collection
AHCI	یکی از Indexهای Core Collection
ESCI	یکی از Indexهای Core Collection
JCR	گزارش و تحلیل استنادی مجلات
JIF	Journal Impact Factor؛ شاخص استنادی سطح مجله
JCI	Journal Citation Indicator؛ شاخص نرمال‌شده استنادی
Scopus	پایگاه اطلاعاتی و استنادی Elsevier
CiteScore	یکی از شاخص‌های استنادی Scopus
ISI	نام تاریخی مؤسسه‌ای که منشأ این نظام استنادی بود و امروزه اصطلاحی رایج برای اشاره به Web of Science است

چگونه در چند دقیقه یک مجله را بررسی کنیم؟

اگر قصد دارید یک مجله را برای ارسال مقاله بررسی کنید، این مسیر ساده را دنبال کنید:

1. نام یا ISSN مجله را پیدا کنید.
2. وارد Master Journal List شوید.
   Master Journal List – Clarivate
3. نام یا ISSN مجله را جست‌وجو کنید.
4. روی View Profile Page کلیک کنید.
5. در صفحه مجله، بخش General Information را بررسی کنید.
6. Index یا Indexهای Web of Science مربوط به مجله را بررسی کنید.
7. اگر اطلاعات JCR نمایش داده شده، دقت کنید که دقیقاً چه شاخصی را مشاهده می‌کنید؛ JIF، JCI یا شاخص دیگری.
8. JCI را با JIF اشتباه نگیرید.
9. اگر جایی عددی به‌عنوان Impact Factor معرفی شده، منبع و سال آن را بررسی کنید.
10. به عبارت‌هایی مانند «ISI Impact Factor» یا «Global Impact Factor» بدون بررسی منبع رسمی اعتماد نکنید.

جمع‌بندی

Impact Factor یا Journal Impact Factor (JIF) شاخصی برای اندازه‌گیری عملکرد استنادی یک مجله علمی است و به مقاله یا نویسنده تعلق ندارد.

مهم‌ترین نکاتی که باید به خاطر داشته باشید:

Web of Science بودن ≠ JIF داشتن

ESCI بودن ≠ JIF داشتن

Scopus بودن ≠ JIF داشتن

CiteScore ≠ JIF

JCI ≠ JIF

ISI بودن به‌تنهایی برای اثبات JIF کافی نیست.

برای بررسی وضعیت یک مجله، از Master Journal List شروع کنید و همیشه به Index مجله، سال JIF و منبع رسمی عددی که می‌بینید توجه کنید.