ISSN چیست؟ کاربرد و نحوه پیدا کردن ISSN مجلات
ISSN چیست و چه کاربردی دارد؟
اگر هنگام بررسی یک ژورنال علمی با عبارتی مانند ISSN: 1568-4946 مواجه شدهاید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که این شماره چیست و چه کاربردی دارد.
ISSN مخفف عبارت International Standard Serial Number و به معنی «شماره استاندارد بینالمللی پیایندها» است. این شناسه برای شناسایی نشریات و منابعی که بهصورت مستمر منتشر میشوند، مانند مجلات علمی، روزنامهها، مجلات عمومی و برخی منابع آنلاین، استفاده میشود. ISSN میتواند برای منابع چاپی و الکترونیکی نیز اختصاص داده شود.
به زبان ساده، اگر DOI را شناسه یک مقاله در نظر بگیریم، ISSN شناسه یک نشریه است. در این مقاله از رهیارا، مفهوم ISSN، تفاوت انواع آن و نکات مهم هنگام بررسی ژورنالها را بررسی میکنیم.
در این مقاله چه چیزهایی یاد میگیرید؟
-
مفهوم ISSN و کاربرد آن در شناسایی نشریات چیست؟ -
تفاوت p-ISSN، e-ISSN و ISSN-L در چیست؟ -
فرق ISSN با DOI و ISBN چیست؟ -
اشتباهات رایج در تفسیر ISSN و اعتبار ژورنال
فهرست مطالب
- ISSN چیست؟
- ISSN چند رقم دارد؟
- ISSN چه کاربردی دارد؟
- e-ISSN و p-ISSN چیست؟
- تفاوت ISSN و DOI چیست؟
- تفاوت ISSN و ISBN چیست؟
- آیا ISSN نشاندهنده اعتبار ژورنال است؟
- چگونه ISSN یک ژورنال را بررسی کنیم؟
- ISSN چه ارتباطی با Scopus و Web of Science دارد؟
- ISSN چگونه صادر میشود؟
- آیا ISSN با تغییر عنوان مجله تغییر میکند؟
- جمعبندی
ISSN چیست؟
ISSN یک کد هشترقمی است که برای شناسایی یک منبع منتشرشونده بهصورت مستمر استفاده میشود.
معمولاً این کد به شکل زیر نوشته میشود:
ISSN 1568-4946
ISSN میتواند برای انواع مختلف منابع مستمر استفاده شود؛ از جمله:
- مجلات علمی
- روزنامهها
- مجلات و نشریات دورهای
- گزارشها و برخی انتشارات سالانه
- مجموعههای منتشرشونده
- برخی منابع الکترونیکی و وبسایتهای مستمر
بنابراین ISSN فقط مخصوص ژورنالهای علمی نیست. با این حال، در پژوهش دانشگاهی یکی از رایجترین جاهایی که با آن مواجه میشویم، صفحه اطلاعات یک ژورنال است.
ISSN چند رقم دارد؟
ISSN از ۸ رقم تشکیل میشود و معمولاً چهار رقم اول و چهار رقم دوم با یک خط تیره جدا میشوند:
1568-4946
رقم آخر، رقم کنترلی (Check Digit) است که برای بررسی صحت ISSN استفاده میشود. این رقم در برخی موارد میتواند بهجای عدد، حرف X باشد.
ISSN چه کاربردی دارد؟
مهمترین کاربرد ISSN این است که به یک نشریه کمک میکند بهصورت دقیق و یکتا شناسایی شود.
برای مثال ممکن است نام دو مجله بسیار شبیه یکدیگر باشد یا حتی در طول زمان عنوان یک نشریه تغییر کند. استفاده از ISSN کمک میکند کتابخانهها، پایگاههای اطلاعاتی، ناشران و سامانههای جستوجو بتوانند نشریه موردنظر را دقیقتر شناسایی و از موارد مشابه تفکیک کنند.
در حوزه پژوهش، ISSN میتواند برای مواردی مانند موارد زیر کاربرد داشته باشد:
- شناسایی دقیق یک ژورنال
- ثبت و مدیریت اطلاعات کتابشناختی مجلات
- جستوجوی یک نشریه در پایگاههای اطلاعاتی
- تفکیک مجلاتی با نامهای مشابه
- مدیریت و سازماندهی اطلاعات نشریات
- ارتباط میان نسخههای مختلف یک نشریه
شبکه ISSN نیز وظیفه شناسایی و توصیف منابع مستمر را در سطح بینالمللی بر عهده دارد.
e-ISSN و p-ISSN چیست؟
یکی از نکات مهمی که هنگام بررسی ژورنالها ممکن است با آن مواجه شوید، وجود دو ISSN متفاوت برای یک مجله است.
اگر یک ژورنال هم نسخه چاپی و هم نسخه آنلاین داشته باشد، ممکن است برای هر قالب، ISSN جداگانه اختصاص داده شود.
p-ISSN
p-ISSN مخفف Print ISSN است و به نسخه چاپی نشریه مربوط میشود.
e-ISSN
e-ISSN یا Electronic ISSN به نسخه الکترونیکی نشریه مربوط است.
برای مثال، در صفحه ژورنال Applied Soft Computing متعلق به انتشارات Elsevier، اطلاعات زیر نمایش داده شده است:
Print ISSN: 1568-4946
Online ISSN: 1872-9681
این موضوع لزوماً به معنی وجود دو مجله متفاوت نیست؛ بلکه میتواند نشاندهنده دو قالب متفاوت از یک نشریه باشد.
برای ارتباط دادن این نسخهها، مفهوم ISSN-L نیز وجود دارد. ISSN-L یک ISSN پیونددهنده است که نسخههای مختلف یک نشریه، مانند نسخه چاپی و آنلاین، را به یکدیگر مرتبط میکند.
تفاوت ISSN و DOI چیست؟
این دو شناسه را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
ISSN برای شناسایی یک نشریه یا منبع مستمر استفاده میشود، در حالی که DOI یک شناسه پایدار برای شناسایی یک شیء مشخص مانند یک مقاله، گزارش یا محتوای دیجیتال است.
مثلاً فرض کنید مقالهای در یک ژورنال منتشر شده است. برای خود ژورنال ممکن است داشته باشیم:
ISSN: 1568-4946
اما همان مقاله ممکن است شناسهای مانند این داشته باشد:
DOI: 10.1016/j.asoc.2026.xxxxxx
پس:
| شناسه | معمولاً چه چیزی را شناسایی میکند؟ |
|---|---|
| ISSN | ژورنال یا نشریه |
| DOI | مقاله یا یک شیء مشخص |
به همین دلیل، یک ژورنال میتواند یک ISSN داشته باشد، در حالی که هر یک از مقالات آن میتوانند DOI متفاوتی داشته باشند.
برای آشنایی بیشتر با DOI و کاربرد آن، میتوانید راهنمای زیر را مطالعه کنید:
تفاوت ISSN و ISBN چیست؟
ISSN و ISBN هر دو برای شناسایی منابع منتشرشده استفاده میشوند، اما کاربرد یکسانی ندارند.
بهصورت ساده:
ISSN → نشریات و منابع مستمر
ISBN → کتابها و آثار تکانتشاری
بنابراین اگر در صفحه یک ژورنال علمی عددی مانند ISSN 1568-4946 دیدید، این شناسه مربوط به خود نشریه است؛ در حالی که کتابها معمولاً با ISBN شناسایی میشوند.
آیا ISSN نشاندهنده اعتبار یک ژورنال است؟
خیر.
این یکی از مهمترین نکاتی است که باید هنگام بررسی ژورنالها به آن توجه کنید.
داشتن ISSN به این معنی نیست که یک ژورنال:
- معتبر است؛
- در Scopus نمایه شده است؛
- در Web of Science نمایه شده است؛
- Q1 یا Q2 است؛
- Impact Factor دارد؛
- یا کیفیت علمی بالایی دارد.
ISSN در اصل یک شناسه است، نه یک شاخص کیفیت.
برای مثال، اگر هدف شما بررسی یک ژورنال برای ارسال مقاله باشد، باید وضعیت آن در پایگاههایی مانند Scopus یا Web of Science و همچنین شاخصهایی مانند JCR و Journal Impact Factor را جداگانه بررسی کنید.
چگونه ISSN یک ژورنال را بررسی کنیم؟
ممکن است ISSN درجشده در سایت یک ژورنال را ببینید و بخواهید مطمئن شوید که این شماره واقعاً به همان نشریه مربوط است.
برای این کار میتوانید از ISSN Portal، سامانه رسمی ISSN، استفاده کنید.
در این سامانه امکان جستوجوی نشریات بر اساس ISSN، عنوان و کلیدواژه وجود دارد و اطلاعات ثبتشده درباره منابع مستمر قابل بررسی است.
روش ساده بررسی
فرض کنید در سایت یک ژورنال نوشته شده:
ISSN: 1568-4946
شماره را در ISSN Portal جستوجو کنید و اطلاعاتی مانند عنوان نشریه و مشخصات ثبتشده را با اطلاعات سایت ژورنال مقایسه کنید.
اگر اطلاعات با یکدیگر مطابقت داشته باشند، میتوانید با اطمینان بیشتری مطمئن شوید که ISSN موردنظر به همان نشریه مربوط است.
ISSN چه ارتباطی با Scopus و Web of Science دارد؟
ISSN در فرایند شناسایی ژورنالها در پایگاههای اطلاعاتی اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، وقتی میخواهید بررسی کنید یک ژورنال در Scopus یا Web of Science نمایه شده است یا خیر، عنوان ژورنال ممکن است کافی نباشد؛ زیرا نام برخی مجلات مشابه است یا ممکن است عنوان آنها در طول زمان تغییر کرده باشد.
در چنین شرایطی، ISSN میتواند به شناسایی دقیقتر نشریه کمک کند.
بنابراین هنگام بررسی وضعیت یک ژورنال، بهتر است فقط نام آن را جستوجو نکنید و در صورت امکان ISSN مجله را نیز با رکورد موجود در پایگاه موردنظر تطبیق دهید.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت دارد که با ژورنالهایی با نامهای مشابه یا ناشران مختلف مواجه باشید.
برای آشنایی بیشتر با فرایند بررسی ژورنال در Scopus، میتوانید راهنمای زیر را مطالعه کنید:
همچنین اگر میخواهید با مفهوم Quartile و رتبهبندی Q1 تا Q4 در این پایگاهها آشنا شوید، مقاله زیر برای شما مفید خواهد بود:
ISSN چگونه صادر میشود؟
ISSN توسط ISSN Network اختصاص داده میشود. این شبکه شامل ISSN International Centre و مراکز ملی ISSN است.
ISSN معمولاً به درخواست ناشر یا سایر متقاضیان مربوط به یک منبع مستمر اختصاص داده میشود. مسئولیت تخصیص ISSN بسته به کشور و شرایط نشریه میتواند بر عهده مرکز ملی ISSN یا مرکز بینالمللی ISSN باشد.
پس ISSN یک شماره دلخواه نیست که ناشر خودش آن را تعیین کند.
آیا ISSN با تغییر عنوان مجله تغییر میکند؟
اگر عنوان یک نشریه به شکل قابلتوجهی تغییر کند، ممکن است برای عنوان جدید ISSN جدید اختصاص داده شود.
به همین دلیل، هنگام بررسی سابقه یک ژورنال، نباید فقط یک ISSN را جدا از عنوان و سابقه نشریه بررسی کرد.
ISSN Portal اطلاعات کتابشناختی و ارتباطات مربوط به منابع مستمر را در اختیار کاربران قرار میدهد و میتواند برای بررسی چنین اطلاعاتی مفید باشد.
جمعبندی
ISSN یک شناسه هشترقمی بینالمللی برای شناسایی نشریات و منابع مستمر است.
اگر بخواهیم مهمترین نکات را خلاصه کنیم:
| موضوع | نکته |
|---|---|
| ISSN چیست؟ | شناسه بینالمللی یک نشریه یا منبع مستمر است. |
| چند رقم دارد؟ | ۸ رقم. |
| e-ISSN چیست؟ | ISSN مربوط به نسخه الکترونیکی نشریه. |
| p-ISSN چیست؟ | ISSN مربوط به نسخه چاپی نشریه. |
| ISSN-L چیست؟ | شناسهای برای پیوند نسخههای مختلف یک نشریه. |
| آیا ISSN نشاندهنده اعتبار مجله است؟ | خیر. |
| تفاوت ISSN و DOI چیست؟ | ISSN نشریه را شناسایی میکند و DOI یک شیء مشخص مانند مقاله را. |
| کجا میتوان ISSN را بررسی کرد؟ | در ISSN Portal. |
| آیا ISSN به Scopus و Web of Science مربوط است؟ | ISSN یک شناسه مهم برای شناسایی دقیق ژورنال در پایگاههای مختلف است، اما داشتن ISSN به معنی نمایهشدن یا معتبر بودن ژورنال نیست. |
بنابراین وقتی در صفحه یک ژورنال با ISSN مواجه میشوید، آن را بهعنوان شناسه مجله در نظر بگیرید، نه معیار کیفیت آن. برای ارزیابی علمی یک ژورنال باید ISSN را در کنار اطلاعاتی مانند نمایهشدن در پایگاههای معتبر، JCR، شاخصهای استنادی و اطلاعات ناشر بررسی کنید.
ISSN را بهعنوان شناسه نشریه بررسی کنید، نه معیار اعتبار آن.
